Tijdens een bijeenkomst van het Kennis- en Dataplatform Individuele Technieken (KITE) op 11 juni zijn de resultaten gepresenteerd van het project Installatiemonitor 3.0 – De warmtepomp in de gebouwde omgeving. Inmiddels is ook de eindrapportage beschikbaar. Het onderzoek brengt de prestaties van warmtepompen in Nederlandse woningen in kaart op basis van slimme meterdata. De resultaten laten zien dat zowel hybride als all-electric warmtepompen gemiddeld goed presteren in de praktijk.

SCOP berekend zonder extra meetapparatuur
Een bijzonder aspect van het onderzoek is dat er geen aanvullende warmtemeters of andere sensoren zijn geplaatst bij de deelnemende huishoudens. Met behulp van slimme rekenalgoritmes zijn elektriciteits- en gasverbruiksgegevens uit slimme meters gecombineerd met weerdata. Op basis daarvan konden zowel de warmtelevering als het elektriciteitsverbruik van de warmtepomp worden bepaald en kon de SCOP worden berekend.

Warmtepomp slechts één factor in netbelasting
De resultaten onderstrepen dat de impact op het elektriciteitsnet niet uitsluitend wordt bepaald door warmtepompen. Elektrische voertuigen veroorzaken vaak hogere piekvermogens, terwijl zonnepanelen juist zorgen voor terugleverpieken. All-electric warmtepompen verhogen de elektriciteitsvraag vooral tijdens koude periodes. De uiteindelijke belasting van het net wordt bepaald door de mate waarin deze factoren gelijktijdig optreden.

Drie edities Installatiemonitor
Het onderzoek is uitgevoerd in opdracht van Netbeheer Nederland en Techniek Nederland, in samenwerking met Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). De uitvoering lag in handen van BDH.

Het traject startte in 2019 met de eerste editie van de Installatiemonitor en werd vervolgens voortgezet via Installatiemonitor 2.0. De huidige editie is gebaseerd op gegevens die zijn verzameld tussen januari 2023 en januari 2026.

Aanvragers van de ISDE-subsidie voor warmtepompen werden uitgenodigd om deel te nemen door hun slimme meterdata en gegevens over woning en bewoning beschikbaar te stellen. Daarnaast zijn enquêtes gehouden onder bewoners over hun ervaringen met de warmtepomp. Uiteindelijk zijn van ruim 6.000 woningen gegevens verzameld, waarvan circa 2.700 woningen diepgaand zijn geanalyseerd.

Slimme meterdata helpt prestaties verbeteren
Een belangrijk inzicht uit het onderzoek is dat er nog aanzienlijke optimalisatiekansen bestaan. Hoewel de gemiddelde prestaties goed zijn, blijkt uit de spreiding van de resultaten dat verbetering mogelijk is.

Van de 2.700 geanalyseerde woningen werden ongeveer 100 installaties aangemerkt als ondermaats presterend. In 80% van deze gevallen kon een concrete oorzaak worden vastgesteld, zoals:

• onjuiste dimensionering;
• een suboptimaal afgiftesysteem;
• onjuiste inregeling;
• bewonersgedrag.

De studie laat daarmee zien dat slimme meterdata niet alleen geschikt is om prestaties op grote schaal inzichtelijk te maken, maar ook om afwijkende installaties te signaleren en in veel gevallen de meest waarschijnlijke oorzaak te achterhalen.

Rapport en data beschikbaar
Alle rapportages, achtergrondinformatie en beschikbare datasets zijn te vinden via het kennisplatform van RVO: Installatiemonitor op RVO KITE

Voor leden van de Vereniging Warmtepompen bieden de resultaten waardevolle praktijkinzichten. Ze bevestigen de goede gemiddelde prestaties van warmtepompen in Nederlandse woningen én laten zien dat datagedreven monitoring nieuwe mogelijkheden biedt voor kwaliteitsverbetering van ontwerp, installatie en beheer.